Cerddoriaeth Gymraeg

Cân y Gân

Pam fod adnodd fel Cân y Gân yn bwysig?

Gyda cherddoriaeth yn rym mor gryf yn ein bywydau, mae gan bob un ohonom gân sydd yn codi gwên. Gallai gerddoriaeth leihau symptomau o iselder ac apathi mewn pobl â dementia gan gyfrannu at well ansawdd bywyd (van der Steen et al, 2018). Gyda cherddoriaeth mor agos at galon ein hunaniaeth, synhwyrwyd fod bwlch yn y ddarpariaeth o gerddoriaeth Gymraeg a Chymreig i’r rhai  sydd yn byw â dementia yng Nghymru. Albwm o berlau cerddorol Cymraeg i’w rannu â theulu, ffrindiau neu breswylwyr mewn gofal ydi Cân y Gân, gyda’r diben o gynnig cyfle i ail fwynhau caneuon eu hieuenctid.

Pam dewis y teitl ‘Cân y Gân’?

Cân a gyfansoddwyd gan Sbardun ydi ‘Cân yn Gân’ a pherfformiwyd yn gyson gan Linda Griffiths. Ysbrydolwyd y gân yn dilyn ymweliad Sbardun i gartref gofal gan brofi ei hun yr effaith a gafodd cerddoriaeth ar y preswylwyr. Ymddangosodd y gân yn wreiddiol ar yr albwm ‘Llais - 6 llais unigryw o Gymru’, gan iddo nodi ar gefn y gryno ddisg: ‘Dangosodd rhaglen deledu pŵer chwarae cân o’u hieuenctid ar fywyd cleifion a’r effaith gâi hynny arnynt’. Yn sicr gellir synhwyro hyn yn ngeiriau’r gân, gan ganiatáu i ni gyd uniaethu â’r ffaith fod ‘y gân sydd yn ei galon’ hefyd yn ein ‘calonnau ni bob un.’

Cyfraniad trigolion sydd yn byw gyda dementia.

Dyluniwyd y clawr gan Phil Townson, cerddor dawnus sydd yn byw â dementia, tra roedd yn rhan o’r ymchwil Dementia a’r Dychymyg. Mae’r dyluniad ei hun yn plethu’n sensitif â themâu prosiect, gyda cherddoriaeth yn elfen amlwg a naturiol ohoni. Rydym hefyd wedi derbyn adborth gan aelodau grŵp y Gymdeithas Alzheimer’s sydd yn cynnwys siaradwyr Cymraeg.
Dyma rhai o’u sylwadau am y cynllun:

“Dwi’n meddwl ei fod yn bwysig fod pobl yn cael gwrando ar y math o gerddoriaeth maent yn hoffi. Nid oes llawer o amrywiaeth o gerddoriaeth yn lle dwi’n byw ac mae’n gallu bod yn anodd gwrando ar yr un peth bob tro.”

“Bysai cerddoriaeth o fy 20au yn gwneud i mi gofio amseroedd da yn fy mywyd; cerddoriaeth Dafydd Iwan.”

“Dwi’n meddwl ei fod yn bwysig fod pob staff yn y cartrefi gofal yn cael gwybod am y CD yma pan maent yn cael eu dosbarthu allan; y staff, Rheolwyr ac yn enwedig staff sydd efallai ddim yn siarad Cymraeg.”

Noddwyr a Chyfranogwyr

Mae ffrwyth llafur Cân y Gân yn ddiolch i’n noddwyr a’n cyfranogwyr. Mae diolch arbennig yn mynd i Ferched y Wawr, am eu nodd a chefnogaeth ddi-ffael,  Ganolfan Ymchwil Heneiddio a Dementia (CADR), Dydd Miwsig Cymru, a Sain am eu cymorth diflino.

Diolch hefyd i Alister O’Mahoney, myfyriwr Cerddoriaeth fu ar gynllun interniaeth er mwyn casglu enwediadau a gwireddu y casgliad Cân y Gân. Ond, heb os ein cyfranogwyr sydd wedi sicrhau’r llwyddiant mwyaf. Diolch i bobl Cymru am rannu hoff ganeuon eu hieuenctid. Hebddyn nhw fyddai’r adnodd hwn o ddim yn bosib.

Newyddion

Lansiwyd camau cychwynnol Cân y Gân yn nghwmni trigolion Cartref Gofal Hafan y Waun, Aberystwyth (Chwefror 2019) gyda cryn sylw yn y newyddion. Yn sicr, fe welwyd effaith roedd cerddoriaeth Cymreig yn ei gael ar drigolion y Cartref gan amlygu’r angen ar gyfer y fath adnodd.

Ychydig ddyddiau wedi’r lansiad agorwyd y safle enwebu ar lein. Gyda rowndiau cynderfynol Côr Cymru yn Aberystwyth cynhigiodd hyn y cyfle perffaith i gasglu bron i 600 o enwebiadau gan Gymry Cymraeg â chariad tuag at gerddoriaeth Gymraeg.

Byddwn yn dosbarthu y CD ar y cyd gyda Merched y Wawr i gartrefi a gofalwyr ledled Cymru ac yn cynnig cyfle i unigolion gael mynediad digidol i’r caneuon ar geriau.

Cafodd y CD ei lansio gan Eluned Morgan AS Gwenidog y Llywodraeth dros y Iaith Gymraeg.  Fydd dathliad or gwaith ar stondin Prifysgol Bangor,1yp 9fed o Awst,  ar Faes y Brifwyl yn ystod Eisteddfod Genedlaethol Conwy, 2019.

Adnoddau Ychwanegol

Os hoffech fynd ati i greu ‘playlist’ sy’n bersonol i unigolion sydd yn byw â dementia gellir gwneud drwy ddilyn y ddolen isod.
Playlist for Life www.playlistforlife.org.uk

Facebook https://www.facebook.com/groups/308509843135214/
Trydar https://twitter.com/canygan

Os hoffech fwy o wybodaeth mae croeso i chi gysylltu â Dr Catrin Hedd Jones (c.h.jones@bangor.ac.uk/ 01248 388872).