Cynhyrchion a grëwyd o’n hymchwil i chi

ADNODDAU SY’N SEILIEDIG AR DYSTIOLAETH AR GYFER POBL SY’N BYW GYDA DEMENTIA A’U GOFALWYR

Mae peth o’n hymchwil wedi arwain at gynhyrchion a allai fod yn ddefnyddiol i chi. Am nifer o flynyddoedd mae Canolfan Ymchwil CDGD Cymru ym Mhrifysgol Bangor wedi bod yn ymwneud â datblygu a gwerthuso ffyrdd y gellir cefnogi a chynnal lles ac ansawdd bywyd pobl sy’n byw gyda dementia.

Wedi’i ysbrydoli gan ein hymchwiliadau cyfredol sy’n archwilio gwytnwch, mae ein grŵp Caban, ynghyd ag aelodau DEEP yng nghanolbarth Cymru, wedi cynhyrchu’r llyfryn hwn ar eich cyfer chi: Mae pŵer mewn gwybodaeth

Mae fersiynau papur o’r llyfryn hefyd ar gael, a byddem yn gwerthfawrogi eich adborth ar y llyfryn: https://bangor.onlinesurveys.ac.uk/kip

Egwyddorion a Phroses ‘Mae Pŵer mewn Gwybodaeth’ - Canllaw Dwyieithog


Dau ddull y cydnabyddir eu bod yn arbennig o ddefnyddiol yw Ysgogiad gwybyddol a Gwaith Hanes Bywyd.

Nod ysgogiad gwybyddol yw ymgysylltu ac ysgogi meddwl yr unigolyn â dementia trwy weithgareddau difyr, pleserus a hwyliog. Er iddo gael ei ddatblygu’n wreiddiol fel dull grŵp i’w ddefnyddio mewn canolfannau dydd a chartrefi gofal, mae ein hymchwil wedi dangos y gall gofalwyr teulu hefyd ei ddefnyddio’n effeithiol.

Rydym wedi datblygu llawlyfr i’w ddefnyddio gan ofalwyr teulu gyda llawer o syniadau ar gyfer gweithgareddau sydd wedi’u treialu.

Gellir prynu fersiwn Saesneg y llawlyfr gan: https://hawkerpublications.co.uk/product/making-a-difference-3 – gellwch archebu fersiwn argraffedig o’r llawlyfr i’w bostio atoch am £29.50 neu gellir ei lawrlwytho am £19.95.

Mae pawb yn wahanol, wrth gwrs, ac ni fydd yr holl weithgareddau a awgrymir o ddiddordeb nac yn briodol i bawb. Argymhellir dull ‘dewis a chymysgu’. Y peth pwysig yw dilyn egwyddorion allweddol y dull, a ddisgrifir yn fanylach yn y llawlyfr:

Egwyddorion allweddol Ysgogi Gwybyddol Unigol (iCST)

  1. Dewis gweithgareddau sy’n ysgogol yn feddyliol
  2. Annog datblygu syniadau, meddyliau a chysylltiadau newydd
  3. Defnyddio cyfeiriadedd mewn modd sensitif
  4. Canolbwyntio ar farn, yn hytrach na ffeithiau
  5. Defnyddio atgofion fel cymorth i drafod y funud hon
  6. Darparu sbardunau i gefnogi’r cof
  7. Ysgogi iaith a chyfathrebu
  8. Ysgogi’r gallu i gynllunio bob dydd
  9. Defnyddio dull parchus, unigol sy’n canolbwyntio ar yr unigolyn
  10. Cynnig dewis o weithgareddau
  11. Pwysleisio mwynhad a hwyl
  12. Gwneud y mwyaf o’r potensial
  13. Cryfhau perthynas trwy dreulio amser o ansawdd gyda’ch gilydd

Dyma rai awgrymiadau i ofalwyr wrth gynnig iCST sydd wedi bod yn ddefnyddiol i ni:

  • Dewiswch amser yn y dydd i gymryd rhan yn y gweithgareddau sy’n ‘teimlo’n iawn’
  • Dylai’r sesiynau ganolbwyntio ar farn yn hytrach na ffeithiau
  • Dylid osgoi cywiro a phwysleisio gwallau yn ystod y sesiynau
  • Peidiwch â gofyn cwestiynau sy’n uniongyrchol fel “Ydych chi’n cofio...?”
  • Addaswch y sesiynau er mwyn cynnwys diddordebau eich perthynas/ffrind
  • Peidiwch â gofyn cwestiynau sy’n cynnwys cof penodol, fel “Ble aethoch chi ar wyliau y llynedd...?”
  • Canolbwyntiwch ar gryfderau’r unigolyn
  • Cynigwch weithgaredd arall os nad yw’r gweithgaredd cyntaf yn gweithio

Yn anad dim, gall y gweithgareddau fod yn llawer o hwyl ac yn bleserus! Mae’n wych gallu ymlacio a chwerthin ochr yn ochr â’r person rydych chi’n gofalu amdano, gweld ochr ddoniol sefyllfa gyda’ch gilydd, gweld y tu hwnt i’r dementia a mwynhau amser o ansawdd go iawn gyda’ch gilydd.


Mae gwaith hanes bywyd yn ddull arall y mae ein hymchwil yn awgrymu y gall fod o gymorth mawr. Yma, mae’r person â dementia yn datblygu ‘llyfr hanes bywyd’ gyda chymorth teulu, ac yna gall hwn fod yn adnodd gwych ar gyfer atgofion a sgwrs. Y dyddiau hyn, mae’r ‘llyfr’ fel rheol yn ddigidol, gyda mynediad iddo ar lechen, ffôn clyfar neu gyfrifiadur, sy’n ei gwneud yn bosib cynnwys cerddoriaeth, ffotograffau a thestun. Mae nifer o lwyfannau hanesion bywyd ar gael – yn y DSDC rydym wedi gweithio gyda ‘Book of You’ sydd â rhai adnoddau digidol rhagorol, ac rydym yn cynnig helpu teuluoedd i gadw mewn cysylltiad â’u hanwyliaid ar yr adeg hon (yn rhad ac am ddim):

https://www.bookofyou.co.uk/

https://www.bookofyou.co.uk/book-coronavirus-message-support/


Gweithgareddau Creadigol

I’r rhai ohonoch sy’n ffansi gwneud rhywbeth ychydig yn wahanol, beth am roi cynnig ar rywbeth creadigol? Nid oes angen profiad artistig! Dim ond cael ychydig o hwyl.

Datblygwyd y llyfryn hwn o’n hastudiaeth ymchwil Dementia a’r Dychymyg. Er iddo gael ei ddatblygu ar gyfer darparwyr celfyddydau a gofal, mae ganddo syniadau ac awgrymiadau defnyddiol i unrhyw un sydd â diddordeb mewn rhoi cynnig ar rai gweithgareddau.


Mae’r llyfryn hwn yn rhannu profiadau ar ‘sut beth yw bod yn oedolyn ifanc mewn teulu y mae salwch niwrolegol yn effeithio arno?’:

 


Yn dilyn nawdd gan aelodau Merched y Wawr yn 2017 cafwyd caniatâd gan y Gymdeithas Alzheimer's Rhyngwladol i gyfieithu eu poster '10 warning signs of dementia', https://www.alz.co.uk/info/early-symptoms

Poster 10 Arwydd DementiaDosbarthwyd y poster i aelodau'r mudiad drwy eu cylchgrawn Y Wawr a chanolfannau cymunedol ar draws Cymru yn  2018.


Dementia a heriau i’r synhwyrau - Gall dementia effeithio mwy na'r cof:

 


Adolygiad o ddylanwad iaith a diwilliant ar lesiant pobl sydd yn byw mewn cartrefi gofal

"Mi wnes i ymafael a'r gwaith yma ar ol cael cynnig y cyfle i gwblhau gwaith ymchwil fel rhan o gwrs olraddedig ar y cyd gyda'm hyfforddiant fel meddyg Gofal yr Henoed ym Mwrdd Iechyd Prifysgol Betsi Cadwaladr. Cefais yr ysbrydoliaeth i wneud gwaith ansoddol ar ol gwylio y ffilm fer, 'Can i Emrys', sy'n dangos pwysigrwydd cerddoriaeth traddodiadol Cymraeg i unigolyn gyda dementia.

Mae fy niddordeb mewn iaith a diwylliant yn bwydo mewn i'r pwnc trafod yma, sef darparieth gofal i rheiny mewn cartrefi preswyl ledled y byd, sydd yn cael eu gofal drwy gyfrwng eu hail, neu hyd yn oed trydydd, diwylliant a iaith. Mae'n cyd-fynd gyda fy ngwaith clinigol gan fy mod yn gweld, ar achlysur dyddiol, sut mae cael trafod eu gofal meddygol yn Gymraeg yn lleddfu pryderon cleifion Cymreig yn Ysbytai Gwynedd ac Eryri.

Mae cwblhau'r ymchwil wedi bod yn feunydd aruthrol i mi yn fy mywyd dydd i ddydd fel meddyg, canys fy mod wedi dysgu i edrych ar y cleifion o ongl ansoddol, gan ystyried y canfyddiadau mae cymaint o ymchwilwyr wedi gweithio mor galed dros, i allu gwella lles cyffredinol yr unigolyn, ac nid yn unig eu lles meddygol." Dr Conor Martin.

Gwyliwch y rhaglen ddogfen fer 3 munud am bŵer cerddoriaeth gan ddefnyddio'r ddolen hon: Can i Emrys

 

Darganfyddwch fwy am bwysigrwydd iaith gan Dr Catrin Hedd Jones yn y canllaw diweddaraf gan yr Ymddiriedolaeth Gofalwyr (t 55-56):